WALUGURU: URITHI WA MILIMA YA ULUGURU, CHAKULA NA TAMADUNI ZA KIPEKEE

 

Leo katika kona ya utamaduni Mwangwi news tunakuletea Kabila la Waluguru ambalo ni miongoni mwa makabila yenye historia na utamaduni wa kipekee nchini Tanzania. Kabila hili linajulikana zaidi katika Mkoa wa Morogoro, hususan maeneo ya Milima ya Uluguru na tambarare zinazozunguka milima hiyo. Maisha yao yamejengwa kwa kiasi kikubwa katika kilimo, mila, desturi na mshikamano wa kifamilia uliorithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine. 

1. Asili na chimbuko la Waluguru

Waluguru ni jamii ya Kibantu inayopatikana hasa katika Milima ya Uluguru na maeneo jirani ya Mkoa wa Morogoro. Jina Waluguru linahusishwa na watu wa milimani. Historia zao zinaeleza kuwa mababu zao walihamia na kuanza kuishi katika maeneo hayo takribani miaka 300 au zaidi iliyopita.

Baadhi ya tafiti za kihistoria zinaeleza kuwa sehemu ya mababu wa Waluguru walitoka maeneo ya Ubena, katika nyanda za juu kusini mwa Tanzania, huku historia ya makazi yao ikihusisha pia uhamaji wa watu kutoka maeneo mbalimbali. Hivyo, chimbuko lao linapaswa kueleweka kwa kuzingatia historia ndefu ya uhamaji na makazi ya jamii mbalimbali.

Waluguru huzungumza lugha ya Kiluguru, ambayo ni lugha ya Kibantu, na wengi pia hutumia Kiswahili katika mawasiliano ya kila siku.

2.Vyakula vya asili vya Waluguru

Chakula cha Waluguru kimeathiriwa sana na mazingira yao ya milimani, yenye ardhi inayofaa kwa kilimo na maeneo yenye mvua za kutosha. Mazao yanayolimwa katika maeneo yao ni pamoja na mahindi, maharage, mihogo, ndizi, viazi vitamu na mboga mbalimbali.

Baadhi ya vyakula vinavyopatikana katika jamii hii ni:

Ugali: Hutayarishwa kwa unga wa mahindi au mihogo na huliwa pamoja na mboga au maharage.

Ndizi: Hutumika kama chakula cha kupikwa na pia ni zao muhimu katika baadhi ya maeneo ya milimani.

Mihogo na viazi vitamu: Ni miongoni mwa mazao yanayotumika kama chakula cha familia.

Mboga za majani: Mboga zinazolimwa nyumbani au kupatikana katika mashamba ni sehemu muhimu ya mlo.

Mahindi na maharage: Hutumika kwa njia mbalimbali kulingana na mila za familia na upatikanaji wa mazao.

Ni muhimu kutambua kuwa vyakula hivi vinapatikana pia katika makabila mengine ya Tanzania; kinachotofautiana ni namna vinavyolimwa, kutayarishwa na kuhusishwa na maisha ya jamii husika.

3.Ngoma za kiutamaduni. 

Ngoma za kitamaduni zipoa nyingi lakini zipo maarufu kama vile Mbeta na Kyamba ambazo uambatana na upigaji wa ngoma, uimbaji wa pamoja, makofi na miondoko ya wachezaji. 

4. Mila, desturi na mfumo wa ukoo

Moja ya sifa zinazovutia katika historia ya Waluguru ni mfumo wao wa ukoo unaozingatia upande wa mama, unaojulikana kama matrilineal system. Mfumo huu umehusishwa kihistoria na masuala ya ukoo, urithi wa ardhi na utambulisho wa familia. Wazee wa koo wamekuwa na nafasi muhimu katika kuhifadhi mila na kusimamia baadhi ya masuala ya kimila. 

Mila na desturi zimekuwa zikihusisha masuala kama ndoa, malezi, heshima kwa wazee, shughuli za kilimo na sherehe za kijamii. Baadhi ya desturi za zamani zimebadilika kutokana na elimu, dini, mabadiliko ya maisha na mwingiliano na jamii nyingine.

5. Kilimo na shughuli za kiuchumi

Milima ya Uluguru ni sehemu muhimu ya utambulisho wa jamii hii. Hifadhi ya mazingira, misitu, vyanzo vya maji na ardhi ya kilimo vina umuhimu mkubwa kwa maisha ya wakazi wa eneo hilo. Kwa hiyo, kuhifadhi mazingira ni sehemu muhimu ya kulinda pia urithi wa kitamaduni wa jamii za milimani. 

Hitimisho

Kabila la Waluguru ni sehemu muhimu ya utajiri wa makabila na tamaduni za Tanzania. Historia yao inayohusishwa na Milima ya Uluguru, lugha ya Kiluguru, vyakula vinavyotokana na kilimo, mfumo wa ukoo na mila za kijamii vinaonyesha namna mazingira na historia vinavyoweza kujenga utambulisho wa jamii.

Kujifunza kuhusu Waluguru ni njia mojawapo ya kutambua na kuhifadhi urithi wa kitamaduni wa Tanzania kwa manufaa ya kizazi cha sasa na kijacho.